Notuleren is niet opschrijven wat is gezegd, maar wat wordt bedoeld

Secretarius
November 2026

Cécile Wilbers houdt van taal; in de literatuur die ze in haar vrije tijd leest, maar ook in de notulen die ze maakt als bestuurssecretaris van Huisarts & Pensioen. Niks mooiers dan een fijngevoelige zin die gevoeligheden aanraakt en omzeilt tegelijk, en op die manier het bestuurlijke proces verder helpt. ‘Als dat lukt, voel ik me op de toppen van mijn kunnen.’

Voor iemand die haar hele leven al is verslingerd aan lezen, zijn in de woonkamer van Cécile Wilbers verrassend weinig boeken te bespeuren. In haar huiskamer staat één compacte boekenkast. ‘Alles wat ik aan boeken heb, moet in principe in die kast passen. Ik heb ook een Kindle, maar de boeken waaraan ik hecht staan hier. Vroeger wilde ik zo’n bibliotheek, met een ladder ervoor. Maar dit is precies genoeg.’

In zekere zin, zegt ze, is lezen ook een belangrijk deel van haar werk als secretaris. ‘Dat is wat je doet als secretaris doet: mensen lezen, situaties lezen.’

Lezen dus, én schrijven. Want notuleren is voor Cécile een van de essentiële onderdelen van haar vak, en eentje waar ze veel plezier in heeft. Daarover later meer. Eerst werpen we een blik in haar professionele omgeving: die van de pensioenvoorziening voor de huisartsen.

Slim, kritisch, constructief

Huisarts & Pensioen (H&P) bestaat al meer dan vijftig jaar. Opgericht door de huisartsen zelf is het een van de weinige nog bestaande pensioenfondsen die is gekoppeld aan één beroep. Bijna alle huisartsen zitten erbij: de huisartsen in opleiding, de artsen met een dienstverband, de waarnemend huisartsen en de zelfstandige praktijkhouders. ‘Slimme mensen met het hart op de juiste plaats die altijd op zoek zijn naar feiten, kritisch maar constructief’, omschrijft Cécile. ‘Hier is altijd heel veel aandacht voor de vraag: wat doet dit nou met mensen? Zorgzaam, dat is het woord. Dat is het leuke met pensioenfondsen: ze kleuren allemaal mee met het karakter van hun deelnemers.’Na haar literatuurstudie – ‘boeken lezen, daar iets van vinden en dat leuk op papier zetten, dat had ik mijn hele leven wel kunnen doen, maar zie daar maar eens een baan in te vinden’ – kwam ze via omzwervingen in de financiële sector en de consultancy terecht in de pensioenwereld. Rode draad in haar pensioencarrière was telkens weer de rol van bestuurssecretaris. Inmiddels werkt ze al weer ruim vier jaar bij H&P.


‘De combinatie van complexiteit en
maatschappelijke relevantie maakt
de pensioensector heel erg leuk’


Complex en relevant

‘Het leuke van de pensioensector is: aan de ene kant is het abstract en moeilijk, en aan de andere kant weet je heel direct voor wie je het doet; voor al die deelnemers die direct op de stoep staan als ze vinden dat je het niet goed doet’, zegt Cécile. ‘Die combinatie van complexiteit en maatschappelijke relevantie vind ik heel erg leuk. Het gaat om een grote bak met geld, en daaronder zitten heel ingewikkelde sommen. Omdat het om de lange termijn gaat, moet je ver vooruit denken en heb je vaak nog lang te maken met keuzes die jaren geleden zijn gemaakt. Ik verveel me geen dag. Er zijn elke dag weer nieuwe ingewikkelde dingen en uitdagingen.’

Dé uitdaging van dit moment is natuurlijk de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. ‘Dat is een groot en ingewikkeld project, dat we wettelijk goed moeten uitleggen aan de deelnemers. Chargerend gaan we van “gaat u rustig slapen, het komt wel goed” naar “beste deelnemer, dit is je pensioenpotje en we helpen je graag met het maken van verstandige keuzes wat je daarmee doet”. Dat vraagt van ons dat we veel dichter naar de deelnemers toe schuiven.’

Leukste dat er is

Om die overgang tot een succes te maken, koos de afgelopen jaren het ene na het andere pensioenfonds voor een bestuursmodel met een one tier board, met daarin uitvoerende en niet-uitvoerende bestuurders. Dat geldt ook voor H&P. Cécile mocht als secretaris aan die bestuurlijke verandering mede vorm geven. ‘Voor een bestuurssecretaris is dat zo ongeveer het leukste dat er is. Een van de uitdagingen is dat de niet-uitvoerende bestuurder twee rollen heeft: aan de ene kant zit hij in het bestuur, aan de andere kant is hij intern toezichthouder. Die rollen moet je goed kunnen scheiden. Dat vond ik een leuke klus: hoe bouw je nou een vergaderschema waarbij iedereen weet op welk moment hij in welke rol zit en wat hij aan het doen is? Iedereen in stelling krijgen om zijn rol goed te vervullen, daar draait het om.’

De oplossing, bedacht Cécile, ligt voor de hand: trek de bestuursvergaderingen en die van de toezichthouder uit elkaar. ‘Als je in één vergadering zegt “in het eerste uur ben je bestuur en in het tweede toezichthouder” wordt het te moeilijk. Dan gaan die rollen door elkaar lopen. Het is nu dus: vier keer per jaar algemeen bestuur, vier keer per jaar toezichthoudersvergadering. Dan is het nog steeds uitdagend om die rollen te scheiden, maar wel makkelijker.’

Verwarring alom

Je kunt zo’n model bedenken, maar vervolgens is het kijken of het in de praktijk ook echt werkt. ‘In de eerste vergadering met het verantwoordingsorgaan zaten de niet-uitvoerende bestuurders er als intern toezichthouder, maar  ze hadden op dat moment ook veel te delen vanuit hun bestuursperspectief. Het duurde niet lang voor die rollen in de vergadering door elkaar gingen lopen. Dan weet het verantwoordingsorgaan niet meer wie het tegenover zich heeft zitten en welke vragen het moet stellen. Verwarring alom, want het zijn voor een groot deel dezelfde mensen. Zit je nu te praten met de bestuurder of de toezichthouder? Maar daar leer je van en vervolgens stel je dingen bij. Ook daarin kun je sturen. Duidelijker aangeven: welke vragen heeft het verantwoordingsorgaan voor het intern toezicht? En wat wil het intern toezicht met het verantwoordingsorgaan delen? De bestuursvragen beantwoorden we tegenwoordig apart, aan het eind van de vergadering.’


‘In een one tier board krijg je
sneller het strategische gesprek
dat op dat moment nodig is’


Strategisch gesprek

De overgang naar een one tier board maakte de discussies in het bestuur evenwichtiger, zag Cécile. ‘In de oude situatie vergaderde het bestuur, een specialist van het bureau kwam iets presenteren, het bestuur stelde zijn vragen en zei vervolgens: okay. Zenden, ontvangen, dat was het wel. Tegenwoordig, met niet-uitvoerende bestuurders die inhoudelijke kennis van het vak inbrengen, krijg je in het bestuur veel meer een echte dialoog over de inhoud. Dat vind ik de grote winst van dit model. Je krijgt sneller het strategische gesprek dat nodig is: welke kant moeten we op en waarom?’

De one tier board heeft haar werk als secretaris leuker gemaakt, zegt ze. ‘Wat je als secretaris doet, is proberen mensen op de juiste plek te zetten, ze de juiste informatie meegeven en hopen dat daar vervolgens de goede dingen mee gebeuren. Tegenwoordig gebeurt dat sneller dan voorheen. Gisteren nog: ik had een vergadering met een paar echt ingewikkelde onderwerpen waarover het bestuur binnen een strakke planning zorgvuldig tot een besluit moest komen. Daar zag je hoe het kan: de uitvoerende bestuurder die goed richting geeft, de anderen die echt goede vragen stellen, en vervolgens samen de richting vooruit vinden. Dat was ons twee jaar terug niet op die manier gelukt. Dat moment dat dingen bij elkaar komen, dat het bestuur lekker draait en functioneert zoals je wilt, daar doe je het voor. Daar word je als secretaris heel blij van.’

Notuleren met gevoel

Anders dan veel collega’s maakt Cécile zelf de vergadernotulen. ‘Sommige secretarissen vinden notuleren echt niks, maar ik vind het een heel leuk onderdeel van mijn werk. Voor mij is het een essentieel onderdeel van het vak. Notuleren is niet opschrijven wat is gezegd, maar wat wordt bedoeld. Het is vastleggen wat er gebeurt, op zo’n manier dat je als bestuur precies de kern eruit haalt en de weg vooruit weet. Terwijl mensen praten, zijn ze vaak zelf nog aan het zoeken welk punt ze precies willen maken. Vaak gaat dat via een omweg, maar ik denk dan dat ik wel weet wat ze bedoeld hebben te zeggen. Dat schrijf ik op. Het is een beetje onkruid wieden. Tegelijk moeten mensen zich nog wel herkennen in wat je opschrijft. Die balans, daar ben je naar op zoek.’

Zo kunnen gevoelig opgeschreven notulen bijdragen aan de voortgang van bestuurlijke processen, is de overtuiging van Cécile. ‘Ik zat een keer bij een overleg waar de verhoudingen heel ingewikkeld waren, met twee partijen die een flink verleden met elkaar hadden en nu voor het eerst samen probeerden de zaak een stap vooruit te brengen. Van zo’n overleg de notulen maken, dat vind ik geweldig. De dingen zo opschrijven dat niemand er aanstoot aan neemt, iedereen zich erin herkent en tegelijk toch alle belangrijke zaken worden benoemd. Zo breng je het proces verder. Dat is mijn motivatie in alles wat ik doe. Notulen moeten het geheel vooruit helpen. Dan doe ik mijn ding. Dan ben ik gelukkig.’


‘Op een zin die echt sensitief is,
zit ik soms echt een tijdje te kauwen’


Kunst van het weglaten
Bij gevoelvol notuleren hoort ook de kunst van het weglaten. ‘Als er in het bestuur discussie is over een onderwerp, bestuurder A vindt dat we linksaf moeten en bestuurder B rechtsaf, en het bestuur besluit uiteindelijk dat we linksaf gaan maar een beetje meer naar het midden, dan schrijf ik dat zo niet op. Dan schrijf ik: het bestuur besluit dat we deze kant op gaan en heeft daarbij de volgende overwegingen. Zo’n dynamiek wie gelijk krijgt en wie niet, die hoeft niet in het verslag, het gaat er om waar je met elkaar uit komt.’

In Céciles geval levert dat notulen op die vooral kernachtig en leesbaar zijn, ook voor belanghebbenden die zelf niet bij de vergadering waren. ‘En ze moeten ook prettig zijn voor het oog. Ik vind het leuk als het verslag net op de pagina past. Ik ga er geen metaforen in stoppen, het hoeft geen roman te zijn. Aan mooischrijverij heb je hier niks. Maar de zinnen moeten leesbaar, direct en compact zijn; geen rare tangconstructies, geen reeksen werkwoorden met zullen en worden. Mooi formuleren vind ik belangrijk. Op een zin die echt sensitief is, die je precies de juiste toon wilt meegeven om recht te doen aan de bedoeling, daar zit ik soms echt een tijdje op te kauwen. Als dat lukt, voel ik me op de toppen van mijn kunnen.’

Géén AI

Tijdens de vergadering maakt Cécile bewust aantekeningen op papier. ‘Als ik aantekeningen maak op het scherm, verdwijn ik in dat scherm. Een scherm biedt teveel mogelijkheden, het leidt af. Dan ga ik al schrijvend meteen zitten redigeren, aanpassen en het in een vorm duwen. Schrijven met een pen doet andere dingen met je hersenen dan typen. Met de pen registreer ik alleen maar wat er gebeurt. Dan bén ik in dat zaaltje. Wat ik daar opschrijf, is de basis om voor het scherm te gaan zitten, boven de materie te gaan hangen en te bedenken: dit is belangrijk om vast te houden en hoe ga ik dat opschrijven op zo’n manier dat het het beste werkt.’

Gebruik toch AI, zeggen collega’s wel eens tegen haar, maar die tip is aan Cécile niet besteed. ‘Ik heb het natuurlijk wel eens geprobeerd, maar ik ben zo eigenwijs om te denken dat ik het beter kan. Wat je met AI krijgt, is een transcript. Het legt vast wat is gezegd, maar niet per se wat wordt bedoeld en  wat nodig is om de zaak een stap vooruit te brengen. Notuleren is iets anders dan vastleggen. Ik wil precíes de juiste toon.’

DELEN IS VERMENIGVULDIGEN

GERELATEERDE KENNISBRONNEN